Sinh/thực vật biến đổi gen là gì

person climegaadsfolder_openUncategorizedaccess_time May 16, 2017

Sinh/thực vật biến đổi gen là gì?
Có vài người, có lẽ không phải là người làm khoa học, nói rằng cách hiểu về “biến đổi gen” của tôi là “đánh tráo khái niệm”. Thật là lạ lùng! Tôi nghĩ những người này không hiểu hết chữ “genetically modified organisms” (GMO) nên mới phát biểu bạo gan như vậy.
Để hiểu “biến đổi gen” hay “genetic modification”, có lẽ chúng ta phải bắt đầu định nghĩa thế nào là gen. Tưởng đâu là chuyện đơn giản, nhưng không hẳn vậy đối với dân trong nghề, nhất là sau dự án ENCODE. Nhưng để không mất thì giờ các bạn và đi thẳng vào vấn đề, một gen được định nghĩa là liên hợp những chuỗi kí tự mã hóa các protein, hay viết bằng tiếng Anh có lẽ rõ ràng hơn: “a gene is a union of sequences that encode for proteins”. Chúng ta biết rằng chỉ có 4 kí tự hay nucleotide A, G, C và T (còn gọi là “bases”). Mệnh đề “chuỗi kí tự” hay sequence là rất quan trọng, vì nó định hình một gen. Chúng ta biết rằng trong hệ gen (genome) có 6 tỉ cặp nucleotide, nhưng chỉ có khoảng 23000 gen. (Chúng ta không biết chính xác bao nhiêu gen).
Khi chúng ta nói “biến đổi gen” có nghĩa là biến đổi chuỗi kí tự. Có nhiều cách để biến đổi chuỗi kí tự. Thời xưa, khi chưa có công nghệ di truyền thì cách đơn giản nhất là lai giống (1). Ở quê tôi người ta ghép cây bình bát với cây mãng cầu xiêm. Lai giống, nói theo ngôn ngữ thời nay, là tái tổ hợp các cấu trúc gen, tức là cũng thay đổi chuỗi kí tự trong gen. Nhưng với công nghệ di truyền và tiến bộ trong sinh học phân tử, ngày nay, giới khoa học có thể chọn một mảng DNA từ gen của loài vật này cấy sang gen của loài vật khác, và phương pháp này có khi gọi là “recombinant DNA technology” hay “genetic engineering”.
Do đó, tôi thấy Tổ chức Y tế Thế giới định nghĩa về sinh vật biến đổi gen (hay GMO — Genetically modified organisms) là đúng nhất. Họ định nghĩa rằng sinh vật biến đổi gen (bao gồm thực vật, động vật, vi sinh vật) có đặc điểm là các chất liệu di truyền (DNA) đã bị biến đổi không theo qui luật tự nhiên, mà qua lai tạo, phối giống, và các kĩ thuật di truyền (2). Ví dụ như gen mã hóa protein tinh thể (gây bệnh cho côn trùng) của vi khuẩn Bacillus thuringiensis có thể “cấy” vào bông vải để làm cho chúng có khả năng chống lại ấu trùng và các virus khác. Qua kĩ thuật biến đổi gen như thế, giới khoa học có thể làm cho sinh vật mới kháng rầy, kháng thuốc diệt rầy, và kháng virus. Đó là một cách hiểu về GMO, và như chúng ta thấy, thực chất là genetic engineering là một phần của genetic modification.
Với định nghĩa trên thì như tôi nói việc biến đổi gen đã diễn ra lâu lắm rồi. Insulin là một sinh phẩm biến đổi gen, vì người ta lấy gen từ ruột heo cấy vào vi trùng để sản xuất ra insulin. Các thyroid hormone cũng là chiết xuất từ động vật và cấy vào vi trùng. Tương tự, thuốc đều trị viêm gan cũng là sinh phẩm biến đổi gen. Trong nông nghiệp GMO đầu tiên được thực hiện vào năm 1972, tức là 45 năm về trước. Đến năm 2004, trên thế giới có hơn 8 triệu nông dân trên 17 nước trồng 81 triệu ha với nông sản biến đổi gen. Gần Việt Nam là Thái Lan, Phi Luật Tân, Tàu cũng đã trồng hàng trăm ngàn hoặc hàng triệu ha bắp GMO. Gs Võ Tòng Xuân còn cho biết hiện nay ngành rau đang phụ thuộc gần như 100% vào nguồn giống từ các công ti Thái Lan, Tàu, Hà Lan, và hơn 70% giống lúa lai ở các tỉnh miền Bắc đều phụ thuộc từ Tàu (3).
Xem ra, nông dân Việt Nam cũng ok với GMO. Bài báo này (4) tường thuật về anh nông dân tên Đua nói rằng “Ngót 20 năm gắn bó với nghiệp sản xuất giống ông Đua bảo chưa bao giờ thấy việc canh tác lại đơn giản, nhẹ nhàng như bây giờ bởi không phải phun thuốc sâu. Đối với sản xuất ngô giống thông thường, phun thuốc sâu là nỗi ám ảnh đối với bà con nông dân bởi phải dùng 6-8 lần. Ngơi tay phun thuốc cái là sâu ăn cụt cả râu, lòi cả bắp, thất thu ngay. Giờ vạch lá, tìm mãi mà chẳng có nổi một con sâu nên tiết kiệm được thời gian, tiền bạc và sức khỏe để thỉnh thoảng lại gầy một cuộc nhậu chơi.”
Tóm lại, những thực vật, động vật, vi sinh vật biến đổi gen là những sinh vật mà trong đó các mảng DNA được thay đổi qua lai tạo, phối giống, và các kĩ thuật di truyền nhằm đạt được một mục tiêu sản xuất. Nhìn như thế chúng ta thấy rằng biến đổi gen không phải là một ý tưởng mới vì tiền nhân đã làm lâu lắm rồi (1).
===
(1) https://www.nature.com/…/genetically-modified-organisms-gmo…
(2) http://www.who.int/…/food…/faq-genetically-modified-food/en/
(3) http://plo.vn/…/thuc-pham-bien-doi-gen-co-dang-lo-530958.ht…
(4) http://nongnghiep.vn/bien-viet-nam-thanh-noi-xuat-khau-gion…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>